Afgelopen vrijdag presenteerden de formerende partijen D66, CDA en VVD hun coalitieakkoord ‘Aan de slag, Bouwen aan een beter Nederland’. Wemos vindt het positief dat er na jaren waarin de ene bezuiniging op de andere volgde, er met dit coalitieakkoord weer (bescheiden) geïnvesteerd wordt in internationale samenwerking. Wij zijn ook blij dat het akkoord vasthoudt aan de Nederlandse mondiale gezondheidsstrategie en staat voor het beschermen van mensenrechten. Op andere punten verwachten wij meer ambitie van een toekomstig kabinet om te werken aan een rechtvaardige en gezonde wereld.
Internationale samenwerking belangrijker dan ooit
Internationale spanningen hebben de druk op mondiale samenwerking de afgelopen jaren sterk vergroot. Veel traditionele donorlanden, waaronder Nederland en het Verenigd Koninkrijk bouwden hun investeringen fors af. En een jaar geleden schokte Trump de wereld door de VS terug te trekken uit de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en alle buitenlandse hulp te bevriezen. Dat heeft een enorme impact op de gezondheid van miljoenen mensen wereldwijd, in het bijzonder voor mensen en kinderen in kwetsbare omstandigheden.
Wij zijn daarom blij om te zien dat de partijen in het coalitieakkoord afspreken weer (bescheiden) te investeren in ontwikkelingssamenwerking en dat ze daarbij vasthouden aan de uitvoering van de Nederlandse mondiale gezondheidsstrategie (pagina 35). Tegelijkertijd moedigen we de coalitiepartijen aan om het budget voor ontwikkelingssamenwerking op termijn te verhogen richting de 0.7% van ons bruto nationaal inkomen, in lijn met de OESO-richtlijnen. Een logische stap hiervoor is het herstellen van de koppeling tussen het budget en de economische groei.
Het valt ons op dat het coalitieakkoord nergens de Verenigde Naties, de WHO of het belang van multilateralisme noemt. Bovendien wordt met geen woord gerept over de Duurzame Ontwikkelingsdoelen waar Nederland zich aan gecommitteerd heeft.
Beleidscoherentie nodig voor balans tussen hulp en handel
In het akkoord lezen we dat de coalitie inzet op “een moderne hulp- en handelsagenda” waarbij “wederzijdse belangen centraal staan” (pagina 35). Het is belangrijk dat dit geen papieren werkelijkheid blijft, maar dat de belangen van onze partnerlanden écht meewegen in de Nederlandse inzet. Ook mogen handelsdoelen de ontwikkelingsdoelen niet in de weg zitten. Het kabinet moet daarom actief aandacht besteden aan beleidscoherentie voor ontwikkelingssamenwerking.
Gezondheidszorg is een belangrijk fundament
Toegang tot goede en betaalbare gezondheidszorg is een fundamentele levensbehoefte en een mensenrecht. Dit moet ten aller tijde worden gewaarborgd, ook in Nederland zelf. De partijen kondigen in het coalitieakkoord hervormingen aan op de zorg (pagina’s 52-57). Deze mogen nooit ten koste gaan van de toegang tot en kwaliteit van de zorg voor iederéén in de samenleving, ongeacht iemands financiële positie.
Voorwaarden stellen aan publieke financiering van medicijnen
Op het gebied van gezondheid benoemt het coalitieakkoord de noodzaak om meer te investeren in wetenschap en onderzoek (pagina 48). Wemos onderkent deze noodzaak, maar benadrukt ook dat waar er publieke financiering wordt gebruikt voor de ontwikkeling van medicijnen en andere medische producten er voorwaarden moeten worden gesteld ten behoeve van de toegankelijkheid en betaalbaarheid van deze producten in Nederland en in lage- en middeninkomenslanden. De ambitie om een nationaal technology transfer office (TTO)-bureau op te richten, waarin de huidige individuele TTO-bureaus van academische ziekenhuizen worden samengebracht (pagina 28), kan een interessante stap zijn om dergelijke voorwaarden op te nemen bij de verkoop van (medische) innovaties van universiteiten aan farmaceutische bedrijven.
Ook is transparantie nodig over hoeveel overheidsgeld in de ontwikkeling van een medicijn is geïnvesteerd.
Transparantie, ook in de farmaceutische sector
In het coalitieakkoord noemen de partijen transparantie van belang voor het vergroten van het publieke vertrouwen (pagina 8). Dit streven zou ook moeten gelden voor sectoren die grote invloed hebben op essentiële publieke diensten zoals de gezondheidszorg. De regering zou – zoals ook bepleit door eerdere bewindspersonen van D66 (Kuipers) en VVD (Schippers en Bruins) – moeten zorgen voor transparantie in de farmaceutische sector, bijvoorbeeld over de ontwikkelingskosten van medicijnen en de winstmarges. Transparantie is nodig voor het vertrouwen van patiënten in het systeem, maar ook voor de overheid om eerlijke prijzen te onderhandelen, zodat publiek geld op een verantwoorde manier wordt besteed.
Regionale productie van medicijnen
Hoewel het coalitieakkoord inzet op het tegengaan van geneesmiddelentekorten en daarbij verwijst naar meer Europese samenwerking en productie (pagina 54), blijft de inzet op regionale productie beperkt en weinig uitgewerkt. Regionale productie – productie van medicijnen in en voor de eigen regio om zelfvoorzienend te zijn – wordt vooral gepresenteerd als middel om leveringszekerheid binnen Europa te versterken. Wij vragen meer aandacht en steun voor regionale productie om gezondheidsstelsels in lage- en middeninkomenslanden te versterken, niet alleen in en voor Nederland. Dit draagt bij aan wereldwijde pandemische paraatheid, en daarmee ook aan onze gezondheid.
Publieke investeringen zijn de basis voor publieke diensten
In de sectie ‘Een gezonde samenleving’ lezen we dat de partijen zorgfraude hard willen aanpakken en willen “zorgen voor duidelijke en aangescherpte normen voor verantwoord ondernemerschap in de zorg, waaronder het inperken van de uitwassen van private equity” (pagina 56). De partijen erkennen hiermee dat private investeerders in gezondheidszorg niet altijd het publieke belang op één zetten. Dat geldt in Nederland, maar ook in lage-inkomenslanden, waar de overheid vaak minder capaciteit heeft om toe te zien op de kwaliteit en toegankelijkheid van private zorgverleners. Daarom is het belangrijk dat Nederland ook internationaal prioriteit geeft aan de publieke financiering van zorg. En dat er bij samenwerking met private partijen voldoende waarborgen ingebouwd worden om te zorgen dat zorg van hoge kwaliteit is én voldoende beschikbaar en betaalbaar is voor iedereen in de samenleving, ook voor mensen in kwetsbare situaties.
Duurzame oplossingen: schuldverlichting en aanpak belastingontwijking
Naast de broodnodige investeringen in internationale samenwerking kan de coalitie meer doen. Om lage-inkomenslanden te ondersteunen bij het mobiliseren van eigen publieke financiering, kan Nederland zich internationaal hard maken voor duurzame oplossingen voor de schuldencrisis en het bestrijden van belastingontwijking en -ontduiking. Dat geeft overheden van lage-inkomenslanden de mogelijkheid om hun eigen zorgbudgetten te verhogen en zelf meer te investeren in de gezondheidszorg die hun burgers nodig hebben. Onlangs is de motie ‘over met schuldverlichting bijdragen aan de zelfredzaamheid van Afrikaanse landen’ (Van Ark c.s.) aangenomen in de Tweede Kamer.
SRGR, gendergelijkheid en mensenrechten
Nu mensenrechten en seksuele gezondheid en rechten (SRGR) internationaal steeds meer onder druk komen te staan, zijn we verheugd dat het regeerakkoord expliciet verwijst naar het belang van mensenrechten, bescherming van LGBTIQ+, gendergelijkheid en SRGR (pagina 34). De nadruk dat tolerantie en gelijkheid centraal blijven staan in het Nederlandse beleid, zowel in binnen- als buitenland, is cruciaal (pagina 50). We verwelkomen de expliciete steun voor de expertise van maatschappelijke organisaties op het gebied van SRGR bij het opstellen van beleid (pagina 50) en moedigen de Nederlandse regering aan om ervoor te zorgen dat beleid en financieringsovereenkomsten mensenrechten en SRGR waarborgen.
Kansen voor een sterkere en duurzamere Nederlandse inzet wereldwijd
Het coalitieakkoord laat zien dat er opnieuw ruimte ontstaat voor een actievere Nederlandse rol in internationale samenwerking. De gemaakte keuzes bieden een basis om die rol verder te versterken, mits het kabinet bereid is om ook op langere termijn consistent te investeren en aanvullende kansen te benutten richting meer rechtvaardigheid en wereldwijde gezondheid. De komende jaren zullen moeten uitwijzen of deze inzet wordt vertaald in een lange termijnvisie. Alleen met een samenhangende en toekomstgerichte inzet kan Nederland een geloofwaardige en effectieve bijdrage blijven leveren aan mondiale gezondheid en internationale samenwerking.
