Op 19 maart 1979 richtte een groep medisch studenten de Werkgroep Medische Ontwikkelingssamenwerking op, afgekort als Wemos. De studenten zagen dat het uitzenden van Nederlandse artsen naar lage-inkomenslanden geen structurele oplossing was voor de gezondheidsproblemen in die landen. Wemos startte als vrijwilligersorganisatie, en organiseerde huiskamerbijeenkomsten, alternatieve colleges en produceerde informatiemappen.

In 1981 werd 10.000 gulden aan subsidie opgehaald voor het congres ‘Gezondheid en Politiek in Ontwikkelingslanden’. Bijna 1000 deelnemers kwamen op dit congres af, dat vanwege zaalcapaciteit over twee dagen verspreid moest worden. Naar aanleiding hiervan werd Wemos als stichting opgericht met als doel het “kreëren van bewustwording ten aanzien van bijwerkingen, neveneffekten en zinvolheid van westerse gezondheidzorg in derde wereldlanden”.

Onderstaande video, gemaakt voor ons 40-jarige jubileum, laat zien hoe we over de jaren zijn uitgegroeid tot een internationale pleitbezorger voor mondiale gezondheid:

Screen shot_video van Wemos' 40 jarige bestaan

Lees hieronder meer over de geschiedenis van een kleine organisatie met grote ambities voor een gezonde wereld.

De beginjaren

In de jaren 80 richtte Wemos zich op drie thema’s:

De positie van vrouwen in lage- en middeninkomenslanden, met name ten aanzien van gezinsplanning en bevolkingspolitiek;
Het beleid van de Nederlandse overheid en particuliere instellingen op het gebied van medische ontwikkelingssamenwerking;
Geneesmiddelenvoorziening en de “derde wereld”.

Succes in zaak Organon (1983-1984)

Eén van de grootste successen in de beginjaren boekte Wemos in 1983 met een campagne tegen het farmaceutische bedrijf Organon. Dit bedrijf verkocht anabole steroïden (Orgabolin) in Bangladesh en Kenia om ondervoede kinderen te behandelen. “Maar ondervoede kinderen hebben gewoon eten nodig. Het is hoogst onethisch om bij hongersnood dit soort schadelijke stoffen te geven”, aldus Wilbert Bannenberg, één van de oprichters van Wemos. Bovendien gaf Organon onvolledige en onjuiste voorlichting. Samen met Ivan Wolffers schreef Wemos het boek ‘Druppels tegen de armoede’. Wemos diende een klacht in bij de Nederlandse Associatie van de Farmaceutische Industrie (NEFARMA). Bij de uitspraak in 1984 stelde de Codecommissie Wemos in het gelijk en verklaarde dat de firma Organon buiten Nederland dezelfde informatie moet verstrekken als in Nederland. De actie leidde tot veel publiciteit en droeg zelfs volgens de toenmalige directeur van Organon “bij aan de bewustwording rond deze problemen”. De Tweede Kamer neemt in 1984 een kamerbrede motie aan: met ontwikkelingsgeld mogen enkel ‘essentiële geneesmiddelen’ worden gefinancierd.

Voorlichting en lobby

Eind jaren ’80 verschoof de focus van Wemos naar “voorlichting en lobby op het terrein van gezondheid, politiek en de Derde Wereld”. Wemos verkocht boeken en publicaties die elders niet te koop waren en leende video’s en diaseries uit. Ook gaf het het ‘WEMOS bulletin, tijdschrift voor Medische Ontwikkelingssamenwerking’ uit; het enige Nederlandstalige tijdschrift dat zich vanuit een breed perspectief bezighield met de gezondheidszorg in lage- en middeninkomenslanden. Het had een oplage van 800 exemplaren, waarvan 650 naar vaste abonnees werden verstuurd.

Ontwikkelingen in de jaren ‘90

In de jaren ’90 richt Wemos zich op mondiale gelijke toegang tot gezondheidszorg en het vergroten van het bewustzijn in het Noorden van gezondheidseffecten voor mensen in het Zuiden. De lobbyactiviteiten verplaatsen zich meer naar Europa.

Enkele hoogtepunten uit deze periode

1993: samen met zusterorganisaties van het International Baby Food Action Network (IBFAN) zorgde Wemos ervoor dat er in Nederland en Luxemburg een reclameverbod op flesvoeding werd ingevoerd.
1996: Wemos coördineerde ‘Towards a Better Quality of Drug Donations’, een campagne over medicijndonaties aan lage-inkomenslanden. Daardoor stopten meer Nederlandse artsen met het doneren van schadelijke medicijnen en volgden in plaats daarvan de richtlijnen van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO).
1997: het ministerie van Buitenlandse Zaken nam de Richtlijnen voor medicijndonaties aan en de Nederlandse regering voerde de ‘Internationale Code voor de marketing van moedermelkvervangers’ in.
1998: De 50e Wereldgezondheidsvergadering nam unaniem de resolutie ‘Improved Investment in Healthcare’ aan, opgesteld door Wemos in samenwerking met het KIT.

Wemos in de 21^ste eeuw

Rond de eeuwwisseling verschoof de focus naar drie nieuwe thema’s:

Gezonde handel
Gezondheid in nationale strategieën voor armoedebestrijding
De financiering van gezondheid

Wemos lobbyde, voerde campagnes en werkte samen met organisaties uit lage- en middeninkomenslanden.

Enkele van de successen in deze jaren:

2000: Wemos en de Evert Vermeer Stichting organiseren een politiek debat over de werving van verplegers uit de Filipijnen en Zuid-Afrika. Dit leidt ertoe dat het Nederlandse parlement, met een meerderheid, internationale werving om ethische redenen afwijst.
2002: de ‘UN Conference on Ageing’ neemt in haar ‘International Action Plan on Ageing’ een aantal van Wemos’ voorstellen op, waaronder de gender benadering en het belang van geestelijke gezondheid.
2009: Bolivia neemt het recht op gezondheid op in haar grondwet dankzij de gezamenlijke lobby van Accion Internacional por la Salud en Wemos.
2009: Dankzij onze lobby kondigt het Europees Geneesmiddelenagentschap (EMA) aan beter toezicht te houden op de naleving van ethische richtlijnen bij klinische testen op proefpersonen buiten Europa.

Herpositionering vanaf 2010: Pleitbezorger ‘Health for All’

In 2010 herpositioneerde Wemos zich als pleitbezorger van mondiale gezondheid met als hoofdtaak beleidsbeïnvloeding voor verbetering van volksgezondheid. We werketn nauw samen met internationale netwerken en richtten ons vooral op de Nederlandse overheid, de Europese Unie, de Wereldhandelsorganisatie (WTO), WHO, de Wereldbank en het Internationaal Monetair Fonds (IMF).

Enkele van de successen in deze jaren:

2012: EMA publiceert richtlijnen bij de ethische toetsing van geneesmiddelenproeven. De inhoudelijke lobbypunten van Wemos van de afgelopen jaren komen hierin naar voren.
2013-2016: We publiceren onderzoeksrapporten over onethische misstanden bij klinische medicijntesten (clinical trials) in India, Kenia, Zuid Afrika, Egypte en Zimbabwe. Dankzij onze lobby en bijdrage aan een rapport over EMA, moet EMA nu jaarlijks rapporteren over de acties die zij onderneemt om te garanderen dat medicijnen uit lage- en middeninkomenslanden die in de EU op de markt komen ethisch getest zijn.
2015: Na lobby van Wemos voert de Europese Commissie onderzoek uit naar toegevoegde therapeutische waarde van nieuwe medicijnen.
2015: De Tweede Kamer neemt een motie aan voor onderzoek naar mogelijke maatregelen tegen hormoonverstorende stoffen en voorlichting aan zwangere vrouwen op dit thema.
2016: De aanbevelingen voor duurzaam beleid voor zorgpersoneel die we samen met partners van het Health Workers 4 All-project doen – zoals het aanpakken van het zorgpersoneelstekort in Europa – worden opgenomen in het WHO-rapport Joint Action Plan on Health Workforce Planning & Forecasting.

Recente jaren

Samen met maatschappelijke organisaties, beleidsmakers en internationale partners werkt Wemos aan sterke en eerlijke gezondheidssystemen wereldwijd. Met evidence-based advocacy, coalitievorming en strategische communicatie hebben we bijgedragen aan concrete beleidsveranderingen op nationaal, Europees en mondiaal niveau, met name op de thema’s:

Toegang tot medicijnen
Duurzame financiering van gezondheid
Zorgpersoneel
Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten
Nederland en mondiale gezondheid

Enkele successen van de afgelopen jaren

Met gezamenlijke analyses en beleidsbeïnvloeding hebben we met partners in Malawi en Oeganda de noodzaak om te investeren in zorgpersoneel in op de nationale en internationale agenda gezet. In de strategie van de Global Financing Facility 2021-2025 wordt zorgpersoneel voor het eerst genoemd.
Ons EU-programma over zogenaamde zorgwoestijnen – regio’s met beperkte toegang tot zorg, waarin we door dialogen zochten effectieve oplossingen heeft de kennis en het inzicht van beleidsmakers over dit onderwerp vergroot.
Onze beleidsbeïnvloeding zorgde ervoor dat de politieke verklaring over Universele Gezondheidszorg (UHC) die de VN-lidstaten in 2023 aannamen de nadruk legt op het belang van publieke investeringen om UHC te financieren.
Op het gebied van toegang tot medicijnen brachten we met campagnes en gerichte lobby de problemen rond medicijnprijzen op de politieke agenda en droegen we bij aan parlementaire discussies en diverse moties om toegang te verbeteren.
Wemos werd aanjager van gesprekken over regionale productie van medicijnen. We publiceerden een position paper en brachten belangrijke stakeholders uit Afrika en de EU samen en benadrukten het belang van lokaal eigenaarschap en het voldoen aan lokale behoeften.
Ook speelde Wemos een belangrijke rol in het versterken van de Nederlandse inzet op mondiale gezondheid. Na jarenlange lobby werd in 2023 de eerste Nederlandse Global Health Strategy aangenomen, waarin eerlijke toegang tot zorg en sterke publieke systemen centraal staan.
Daarnaast waren we penvoeder van het internationale Make Way programma waarin we ons inzetten voor seksuele en reproductieve gezondheid en rechten (SRGR), in het bijzonder voor gemarginaliseerde groepen en jongeren. Via innovatieve aanpakken, zoals de ‘Intersectional Community Scorecard’, hebben we concrete verbeteringen gerealiseerd in seksuele en reproductieve gezondheidszorg in meerdere landen, o.a. verhoogde budgetten, beleid om tienermoeder weer op school toe te laten in Rwanda, speciale dagen voor seksuele en reproductieve gezondheid voor adolescenten in Zambia, waarmee meer dan 18.000 jongeren werden bereikt.